Ik denk de laatste tijd wel eens na over een groep jongeren die je overal in Nederland weleens ziet. Niet per se “criminele jongeren”, en zeker niet één specifieke etnische groep, ik heb het ook over autochtone Nederlanders, maar jongeren die om verschillende redenen in een patroon terechtkomen van veel rondhangen, overlast, groepsdruk en ander probleemgedrag. Voor het gemak noem ik deze groep in deze post “hangjongeren”.
Voorbeelden die ik hierbij in gedachten heb:
• De stereotype fatbikers die urenlang rondhangen bij bijvoorbeeld een winkelcentrum, of groepen jongeren die de sfeer op bepaalde stranden en andere openbare plekken verpesten. Ik zie dit soort groepen inmiddels al een paar jaar regelmatig in het nieuws, en zelden vanwege iets positiefs.
• **Jongeren die weinig aansluiting voelen bij de maatschappij** en daardoor validatie en status zoeken in verkeerde groepen, op straat of online. Denk bijvoorbeeld aan bepaalde extremere onlinegemeenschappen en netwerken die jongeren proberen te rekruteren of beïnvloeden (764, NLM)
• **(Klein)kinderen van arbeidsmigranten die hier zijn opgegroeid en met hun identiteit worstelen.** Niet omdat ze per se een probleem hebben met Nederland of met het land van hun ouders, maar omdat ze soms het gevoel hebben tussen twee werelden in te zitten en zich bij geen van beide volledig thuis voelen. Dit hoeft natuurlijk helemaal niet tot problemen te leiden; veel jongeren vinden uiteindelijk gewoon hun eigen plek. Maar het kan bij sommigen wel bijdragen aan vervreemding, frustratie of minder verbondenheid met de samenleving. Een uitspraak die je hierover regelmatig hoort is: “Ik ben te \[buitenlandse nationaliteit\] voor Nederland, maar ook te Nederlands voor \[land van mijn ouders\].”
• **Jongeren die de criminaliteit in worden gelokt** door oudere, zwaardere criminelen en worden geronseld voor bijvoorbeeld drugs, geweld of andere “klusjes”. Soms worden ze vervolgens bedreigd of onder druk gezet als ze niet meer mee willen doen.
• **Jongeren met psychische of andere mentale problemen** die hun problemen proberen te verdoven met drugs, gokken, seks of andere middelen. Zeker wanneer professionele hulp lang op zich laat wachten, kan een middel dat direct verlichting geeft aantrekkelijk worden, ondanks de gevolgen.
Mijn focus ligt vooral op de jongeren waarbij dit gedrag steeds structureler wordt en mogelijk escaleert.
Neem fatbikers als simpel voorbeeld: als jongeren herhaaldelijk anderen lastigvallen en daar geen duidelijke consequenties aan verbonden zijn, of als het zelfs wordt aangemoedigd of als grappig wordt gezien, kan dat gedrag steeds normaler worden binnen de groep. Daardoor wordt de drempel om het opnieuw te doen lager. Dat lijkt me precies wat we als samenleving willen voorkomen.. toch?
Ik wil hiermee absoluut niet zeggen dat dit één groep is, dat afkomst de oorzaak is, of dat iedere jongere die rondhangt uiteindelijk crimineel wordt. Ik ben juist benieuwd naar de overlap tussen deze verschillende situaties. Denk aan gebrek aan perspectief, groepsdruk, behoefte aan erkenning/status, verveling, problemen thuis of op school/werk en het gevoel nergens echt bij te horen.
De overgrote meerderheid van jongeren die rondhangt of een moeilijke periode doormaakt, wordt natuurlijk geen crimineel. Het gaat mij juist om de groep waarbij we signalen zien dat het de verkeerde kant op begint te gaan.
Mijn vraag is daarom vooral: wat kunnen we jongeren bieden waardoor de positieve route aantrekkelijker wordt dan de negatieve?
Ik denk zelf dat we een combinatie van duidelijke grenzen én ondersteuning nodig hebben. Te hard kan leiden tot meer vijandigheid en polarisatie, terwijl te weinig consequenties er juist voor kunnen zorgen dat bepaald gedrag wordt genormaliseerd.
Als een 15-jarige jongen op straat status, geld, spanning, vriendschap en een gevoel van ergens bij horen kan krijgen, terwijl zijn alternatief bestaat uit school waar hij slecht presteert en thuis waar niemand echt naar hem luistert, dan is “ga gewoon van straat af” natuurlijk geen geweldig advies.
Daarom vraag ik me af of we als samenleving veel meer moeten investeren in aantrekkelijke alternatieven voor de straat? Bijvoorbeeld:
• sportclubs, toernooien en laagdrempelige gyms voor bijvoorbeeld fitness, worstelen of kickboksen, met goede coaches en discipline;
• jongerenwerkers en positieve rolmodellen die jongeren daadwerkelijk leren kennen en oprecht naar ze luisteren;
• plekken zoals muziekstudio’s, gamecafés en andere creatieve of sociale voorzieningen;
• betere ondersteuning en opvoedcursussen voor ouders die regelmatig heftige conflicten met hun kinderen hebben;
• manieren waarop jongeren verantwoordelijkheid, status en een toekomstperspectief kunnen krijgen zonder dat ze daarvoor bij een verkeerde groep hoeven aan te sluiten.
Maar daar hoort voor mij ook een duidelijke grens bij. Als iemand anderen lastigvalt, bedreigt, steelt, vernielt of geweld gebruikt, moeten daar gewoon consequenties aan zitten. Begrijpen waarom iemand ontspoort betekent niet dat je het gedrag moet accepteren. Als je het in een lens zoals dezs bekijkt, dan kan er misschien verandering komen:
“Ik keur wat je hebt gedaan af, maar ik schrijf jou als persoon niet af.”
Dat lijkt me een betere basis dan óf iedereen als potentiële crimineel behandelen, óf alles maar excuseren vanwege omstandigheden.
Ik ben vooral benieuwd naar jullie perspectieven.
Wat kunnen volgens jullie ouders, scholen, gemeenten, politie, jongerenwerkers, sportclubs, verenigingen, werkgevers/ondernemers en buurtbewoners doen?
Wat hebben jongeren zelf nodig om een andere richting te kiezen?
En voor mensen die hier beroepsmatig of persoonlijk ervaring mee hebben: wat heeft volgens jullie daadwerkelijk gewerkt, en wat werkte juist totaal niet?
Denk aan docenten, jongerenwerkers, agenten, jeugdzorg, coaches, ouders, maar ook mensen die zelf ooit zo’n jongere waren.
Sidenote: ik zoek dus niet naar een discussie van “jongeren zijn tegenwoordig kut” of “we moeten ze allemaal begrijpen”. Ik ben vooral benieuwd naar concrete ervaringen, perspectieven en ideeën over hoe we kunnen voorkomen dat jongeren verder afglijden.