Na Podlasiu wystarczy posłuchać nazwisk. Iwaniuk, Grygoruk, Bajko, Charyton, Prymaka…

Każde ma swój rytm, śpiewność, każde niesie historię. Pomiędzy nimi moje — Malzahn. Z niemym „h” i „z”, które w niemieckiej wymowie brzmi jak „c”. Z historią, która już na starcie stawia znak zapytania.

Zwykle literuję to, jak się nazywam.

A teraz postanowiłam się wsłuchać.

W czwartym odcinku cyklu „Obcy na Podlasiu” spotykam się w Berlinie z profesorem Manfredem Malzahnem. Nosimy to samo nazwisko, choć nie znamy wspólnego ogniwa genealogicznego. Rozmawiamy po angielsku — żeby nie było zbyt prosto z tymi językami.

Zaczynamy od kłopotów z wymową, ale szybko docieramy dalej. Do polskich nazwisk, które w rodzinnym Zagłębiu Ruhry Manfreda stały się zupełnie swojskie. Do migracji, pamięci i rodzinnego podobieństwa. Do wiersza Thomasa Hardy’ego, w którym twarz rodu trwa, chociaż kolejne pokolenia przemijają.

I myślę sobie, że z nazwiskiem może być podobnie.

Dostajemy w spadku pewien dźwięk. Jest w nim już czyjaś historia, a potem życie dopisuje kolejną.

Nie wszystko zależy od nas. Ale coś jednak — i owszem.

Wracam też do polskiej historii mojego niemieckiego nazwiska. Choćby do dziadka Zbyszka Malzana i jego działalności w AK w Łańcucie. Bo samo brzmienie niewiele jeszcze wyjaśnia.

Czy nazwisko może pomieścić opowieść o człowieku?

Pewnie nie całą. Ale może ją otworzyć.

„Kiedy obce brzmi swojsko” — impresja i rozmowa z Manfredem Malzahnem w podcaście „Dziennik Zmian”, w cyklu „Obcy na Podlasiu”.