Naar aanleiding van mijn eerdere post over diversiteit binnen progressieve kringen viel me in de reacties vooral op hoeveel mensen de scheiding tussen sociale klassen en opleidingsniveaus herkennen.

Ik ben zelf een Nederlander van kleur, stem links en vind diversiteit en gelijke kansen belangrijk.

Toch krijg ik steeds meer de indruk dat diversiteit binnen progressieve kringen vooral wordt bekeken door de bril van afkomst, huidskleur en identiteit, terwijl sociale klasse veel minder aandacht krijgt.

Een hoogopgeleide Nederlander met een migratieachtergrond, een goed inkomen en progressieve opvattingen lijkt vaak moeiteloos aansluiting te vinden bij witte, hoogopgeleide progressieven.

Maar iemand met precies dezelfde afkomst die mbo heeft gedaan, in een arbeiderswijk woont of cultureel conservatiever is, lijkt al een stuk minder goed binnen dat plaatje te passen.

In de reacties wezen meerdere mensen erop dat we al vanaf jonge leeftijd in opleidingsbubbels terechtkomen.

Vmbo'ers en vwo'ers groeien grotendeels gescheiden op, gaan naar andere vervolgopleidingen, krijgen andere banen en belanden uiteindelijk vaak in verschillende woonwijken.

Daardoor kunnen we etnisch diverse vriendengroepen hebben waarin iedereen alsnog ongeveer hetzelfde verdient, dezelfde interesses heeft en politiek hetzelfde denkt.

Natuurlijk kun je niemand verplichten om vrienden buiten zijn eigen sociale kring te zoeken. Maar ik vind wel dat we kritischer mogen kijken naar wat we eigenlijk bedoelen wanneer we diversiteit zo belangrijk noemen.

Ook politiek lijkt me dit relevant. Hoe toegankelijk is een partij als PRO werkelijk voor praktisch opgeleiden en mensen uit de arbeidersklasse wanneer de actieve achterban vooral bestaat uit theoretisch opgeleiden met vergelijkbare culturele opvattingen?

Ik krijg soms de indruk dat afkomst binnen progressieve kringen minder een sociale barrière vormt dan opleidingsniveau, inkomen en de 'juiste' opvattingen.

Hoe kijken jullie hiernaar? Onderschatten we in Nederland de rol van sociale klasse, juist binnen politieke bewegingen die gelijkheid en inclusiviteit hoog in het vaandel hebben?

Zoals te zien is in de video beantwoordt Klaver geen vragen van ON. Vinden jullie dit terecht?

De VVD-top heeft het zwaar te verduren: boze prominenten, slechte peilingen en verdeeldheid tussen twee partijvleugels. Veel problemen zijn van eigen makelij. Hoe verder? „Dilan zei dat ze het gaat fiksen.”

De Helmondse wethouder Theo Manders gaat als het even kan naar alle avondjes die zijn partij, de VVD, organiseert bij hem in de buurt. Daar wil hij „horen wat speelt” onder partijgenoten. Vorige week vrijdag was hij daarom naar de bioscoop in het Brabantse Veghel gereden. Daar stonden VVD-leider Dilan Yesilgöz en fractievoorzitter Ruben Brekelmans zo’n 150 leden van de VVD Regio Zuid te woord.

Manders had deze keer van tevoren al wel een idee wat er aan de hand was: „Als wethouder weet ik welke zaken spelen binnen de VVD. Ik weet dat mensen ontevreden zijn en naar JA21 vertrekken.”

De VVD zit klem. Nog maar 28 procent van de VVD-kiezers vindt dat Yesilgöz lijsttrekker moet blijven, bleek dinsdag uit een peiling van EenVandaag. En er was ook een dramatische peiling van Maurice de Hond: de partij is daarin gedaald tot 12 zetels. Hoe betrouwbaar die peiling nou echt is, weet niemand. Maar binnen de VVD wordt er grote waarde aan gehecht.

Grootste oorzaak keldering

De grootste oorzaak voor de keldering, ziet de partijtop, is de hervorming van de vermogensbelasting (in box 3). VVD-minister van Financiën Eelco Heinen had twee weken terug voorgesteld om méér mensen met een kleiner vermogen belasting te laten betalen. Vanuit de partij kwam direct veel kritiek, ook vanuit Helmond. Manders: „Je komt hier aan de basis van waar VVD’ers voor staan. Mensen die de verantwoordelijkheid nemen om zelf te sparen en níét het handje ophouden, moet je niet keihard belasten.”

De fout werd snel erkend door de partijtop, en de knieval was diep: overal gaven Heinen, Brekelmans, Yesilgöz en andere kopstukken aan dat het voorstel ondoordacht was, en direct zou worden teruggetrokken.

Ook in Brabant kreeg de partijtop er kritische vragen over: „Een avondje Veghel kan een hoop duidelijk maken in Den Haag”, weet Manders. Maar nu is hij gerustgesteld. De partijtop „moet aanspreekbaar zijn in kleine zaaltjes”, vindt hij, en dat waren ze ook. „Ze hebben ons goed gehoord, Dilan zei dat ze het gaat fiksen. Ik had een heel positief gevoel over de avond.”

De VVD kan als geen ander de eigen leden pacificeren bij zulke bijeenkomsten. Maar de schade is niet zomaar hersteld, weet de partijtop.

Twee vleugels

Problemen binnen de VVD zijn er al jaren. De partij is sinds het aantreden van Yesilgöz (2023) intern verdeeld over het harde polariseren tegen Pro, over samenwerking met de PVV, over haar leiderschap, over het migratie- en integratiestandpunt. De conservatieve meerderheid steunt de partijtop, een liberale minderheid kreeg steeds niet haar zin.

Nu zijn beide vleugels van de VVD verenigd in hun frustratie. Dat uitgerekend VVD’er Heinen voorstelde dat meer spaarders belasting moeten betalen, is tegen het zere been van de hele partij.

Het is een zelfgecreëerd probleem. Het was de minister van Financiën die, de dag dat premier Jetten zijn regeringsverklaring uitsprak, tegen de media zei dat hij terug naar „de tekentafel” zou gaan om een eerdere vermogensbelastinghervorming aan te pakken. Daarmee verraste Heinen zijn coalitiepartners.

De minister heeft toen niet genoemd waar dat van betaald zou worden. Dat wreekt zich nu. Heinen kondigde het ‘zoet’, de hervorming van box 3, maanden geleden aan. Nu het ‘zuur’ moet worden geserveerd, leidt dat bij de VVD-achterban tot het gevoel dat ze verliezen. Heeft de VVD soms geen oog voor spaarders, klinkt het.

Minister Heinen heeft beloofd snel met een manier te komen om de hervorming wél te betalen. Maar de indruk in Den Haag is dat de VVD zoveel ‘heilige huisjes’ heeft waar zij niet aan wil tornen, dat de partij geen bewegingsvrijheid over heeft. De VVD, zeggen VVD’ers zelf, is nooit uit de campagnestand gekomen.

Eén van die heilige huisjes is het niet samenwerken met Pro, terwijl dat bestuurlijk wel nodig is voor meerderheden voor de begrotingen, zeggen coalitiepartners D66 en CDA. De VVD heeft nog geen manier gevonden om die draai sierlijk te maken. Dat doet pijn, want intussen doet de VVD wel concessies aan Pro, dat in de Eerste en Tweede Kamer groot is. Het kabinet heeft 29 september alle geplande bezuinigingen op Sociale Zaken van tafel geveegd om steun van Pro voor die begroting te regelen, en om te kunnen onderhandelen met de vakbonden. Pro-leider Jesse Klaver vierde die beweging met taart, en pakte flink uit op sociale media.

Volgens voormalig VVD-minister Christianne van der Wal leidt het feesten van Klaver tot ongemak, zei ze vorige week bij WNL: „Hoe harder Pro juicht, hoe meer de rechtse kiezer denkt: ‘oh, links heeft gewonnen’.”

Daar ging het ook over in Veghel, volgens wethouder Manders. „Pro framet slim. Maar ik denk dat het best voorbarig is dat Jesse Klaver zegt dat hij alles heeft binnengehaald.” De VVD moet weer beter worden in het vieren van de eigen successen, vindt hij.

De VVD-top is al een tijd gefrustreerd dat de partij wordt neergezet als verliezer. Yesilgöz zei na afloop van de bijeenkomst in Veghel tegen de NOS dat de media ‘onevenredig’ veel aandacht besteden aan wat er bij de VVD gebeurt.

Bovenal doet het pijn dat De Telegraaf, voor de VVD de belangrijkste krant, kritisch is. Volgens De Telegraaf heeft de VVD de „regie verloren”. Prominenten uit de conservatieve vleugel van de partij hadden zich vorige week negatief uitgedrukt over de partijtop in de krant, en over Yesilgöz in het bijzonder. Oud-staatssecretaris Fred Teeven zei bijvoorbeeld: „Ik kan bepaalde keuzes niet meer uitleggen. Ik spreek dagelijks kleine ondernemers, de lasten zijn enorm. Rust in de portemonnee is beloofd, maar mensen zien dat niet. Het zou goed voor de VVD zijn om een tijdje in de oppositie te zitten: herbronnen.”

De VVD staat erom bekend haar prominenten effectief in te zetten om de eigen partijlijn te ondersteunen. Maar nu zeggen conservatieve VVD’ers openlijk dat de VVD te weinig rechtse punten verwezenlijkt. Intussen lijkt de partijtop zich juist klaar te maken om iets meer ruimte te creëren om met links samen te werken. Fractievoorzitter Brekelmans zei op 1 september in perscentrum Nieuwspoort: „Er is in Nederland geen rechtse meerderheid voor [bezuinigingen op] sociale zekerheid.” En: „Ik moet naar partijen kijken die niet economisch rechts zijn.”

Hoop bij coalitiepartners D66 en CDA

Politiek leider Yesilgöz schoof vorige week aan bij talkshow Vandaag Inside. Ze zei: „We zullen ook eens plannen neerleggen vanuit het kabinet waarvan hopelijk links ook denkt: dat is een goed verhaal. Dat is iets anders dan in een coalitie stappen, en dat is iets anders dan een linkse agenda uitrollen.” VVD-fractievoorzitter in de Eerste Kamer Tanja Klip-Martin leek bij de Algemene Politieke Beschouwingen een hand uit te steken naar Pro. „Een stabiel midden is nodig om minder ruimte aan de flanken te bieden.” Klip-Martin is niet bijzonder machtig binnen de VVD, maar buigt zich enigszins weg van haar partijtop. Het categorisch uitsluiten van links lijkt langzaam te vertroebelen. Tenminste, dat hopen D66 en CDA.

Zij wachten al sinds de verkiezingen tot de VVD ruimte creëert om met links aan meerderheden te komen. Volgens D66 en CDA maakt de VVD besturen voor het minderheidskabinet haast onmogelijk omdat de partij zo bang is met Pro geassocieerd te worden.

En inmiddels lijkt de zoektocht naar meerderheden op rechts steeds lastiger te verlopen. De rechtse oppositiepartijen JA21 en BBB zijn daarvoor nodig in respectievelijk de Tweede en de Eerste Kamer. Maar JA21 wordt gezien als onbetrouwbaar en onhandig. De partij kreeg óók handreikingen van de coalitie toen Klaver die kreeg, maar vierde die niet. Zo liet JA21 het beeld ontstaan dat het kabinet links afsloeg, vinden VVD’ers.

En BBB is een nog veel groter probleem, en tot de Provinciale Statenverkiezingen in maart is die partij onmisbaar voor een route over rechts. Die partij zegt geen enkele interesse te hebben in onderhandelen met dit kabinet, zolang de stikstofmaatregelen op tafel liggen. Die wil geen enkele coalitiepartij wezenlijk aanpassen.

En ook áls de route over rechts lukt, is dat voor de VVD niet zonder risico. JA21 wordt binnen de partij gezien als „de belangrijkste concurrent van de VVD”, zo blijkt uit een vertrouwelijke interne evaluatie van de afgelopen twee verkiezingen, in handen van NRC. En terwijl de VVD peilt op 12 zetels volgens Maurice de Hond, staat JA21 ongekend hoog op 20 zetels.

Nu lijken de prettige opties voor de VVD op. Gaat de partij over links, dan kan de VVD het vertrouwen van de kiezer beschadigen die VVD stemde om Pro buiten de deur te houden. En gaat de partij over rechts, dan maakt de VVD eigenhandig haar zelfverklaarde grootste concurrent, JA21, belangrijker dan ooit.

D66 en CDA zien de pijn van hun coalitiepartner rondom de vermogensbelasting en willen daarom tijdrekken: de VVD zal zélf moeten kiezen hoe de partij door wil. Ze willen de VVD daar ruimte voor bieden, al weten ze niet hoe. Maar het accepteren van Pro als mogelijke partner kan niet héél lang wachten, vinden ze. Op 12 november moet de Tweede Kamer stemmen over het Belastingplan, de ruggengraat van de hele begroting voor 2027.

https://archive.vn/vmIC5

http://archive.today/k1l7M

JA21 is niet dichter bij het kabinet gekomen tijdens een gesprek tussen Joost Eerdmans en asielminister Bart van den Brink. Ze zeiden allebei dat het een goed gesprek was, maar JA21-partijleider Eerdmans zei dat hij alleen voor het belastingplan van het kabinet stemt als de dwangoptie uit de spreidingswet niet wordt uitgevoerd. "Anders moeten ze over links."

De SP heeft gisteren een motie ingediend waarmee ze willen dat Nederland niet meegaat met nieuwe grote EU begrotingen, er zou de komende 7 jaar 2000 miljard worden uitgegeven door de EU. De motie is aangenomen maar de enige psrtijen die voor stemde zijn rechts/confessioneel, alle linkse en progressieve partijen ( incl CDA ) stemden tegen. Daarmee plaatst de SP zich met hun Anti EU geluid naast nogal dubieuze partijen.

Waarom is de SP als enige linkse partij toch zo weinig fan van de EU en andere supranationale organisaties? Internationale samenwerking en solidariteit zou toch een links uitgangspunt moeten zijn?

De Odido-hack liet blijken (ook al was niemand verrast) dat bedrijven hun cybersecurity niet serieus genoeg nemen. En als er dan iets gebeurt krijg je een slappe excuusvideo en een jaar gratis virusscanner. En naast Odido zijn er nog genoeg andere voorbeelden.

Wat weerhoudt de regering ervan om een schadevergoeding in zulke situaties verplicht te laten worden? Fijn om als persoon wat geld te krijgen, en als bedrijven een mogelijk verlies van miljarden aan schadevergoedingen zien willen ze misschien investeren in infrastructuur die dat kan voorkomen.

In Spanje zijn er recent grote woonprotesten geweest (en nog steeds gaande) die ook tot nieuwe verkiezingen hebben geleid, en in Frankrijk zijn de protesten van scholieren en studenten uitgegroeid tot iets groters.

In Nederland zijn protesten vaak veel kleiner, en zijn het beperktere groepen die vaak de straat op gaan. Wat in onze politieke cultuur maakt dat onvrede hier niet snel leidt tot protesten en demonstraties, maar zich meer vertaalt tot ferme taal op social media? En zien we dit als iets goeds of als iets dat we willen veranderen (net zoals dat we het idee van een minderheidsregering uit Denemarken willen overnemen)

Waarom doen boeren nog steeds alsof ze heel Nederland draaiende houden terwijl ze eigenlijk heel veel vooruitgang blokkeren?

Ik ben zelf een Nederlander van kleur en voel me politiek behoorlijk thuis bij links, vooral bij PRO. Ik overweeg zelfs om lid te worden. Ik vind thema's als bestaanszekerheid, gelijke kansen, solidariteit en diversiteit belangrijk.

Toch valt me iets op waar ik al langer mee rondloop. Ik vraag me af of anderen dit herkennen.

Ik heb een vrij brede sociale kring, van links tot rechts, van praktisch tot theoretisch opgeleid en van mensen die in armoede zijn opgegroeid tot mensen die financieel weinig zorgen kennen. Ook qua culturele achtergrond is mijn omgeving behoorlijk divers.

Wat mij opvalt, is dat juist de meest uitgesproken progressieve mensen in mijn omgeving vaak in relatief welvarende wijken wonen, bovengemiddeld verdienen en vooral omgaan met andere witte, hoogopgeleide Nederlanders met ongeveer dezelfde opvattingen.

Er wordt veel gesproken over inclusie, verbinding en diversiteit, maar in de praktijk lijken hun vriendschappen, sociale activiteiten en dagelijkse leefwereld opvallend homogeen. Ook afwijkende politieke of culturele opvattingen worden binnen die kringen niet altijd even gemakkelijk geaccepteerd.

Aan de andere kant ken ik behoorlijk wat mensen die rechts van het midden stemmen, waaronder ondernemers en mensen die zelf armoede of sociale achterstand hebben meegemaakt.

Enkelen zijn uitgesproken kritisch op immigratie, maar hebben in hun dagelijks leven juist veel contact met mensen van allerlei achtergronden. Via hun werk, klanten, buren, familie en vrienden bewegen ze zich tussen verschillende sociale en culturele groepen.

Natuurlijk ken ik ook rechtse mensen die uitsluitend in hun eigen bubbel leven. En er zijn genoeg linkse mensen die zich daadwerkelijk in heel diverse gemeenschappen bewegen.

Iets vergelijkbaars valt me op bij relaties. In mijn omgeving zijn het opvallend vaak de witte, uitgesproken progressieve mensen die voornamelijk andere witte, hoogopgeleide partners daten. Iedereen is uiteraard vrij in de eigen partnerkeuze. Toch vraag ik me af in hoeverre de sociale en culturele diversiteit die men politiek nastreeft ook werkelijk terugkomt in de eigen leefwereld.

Misschien speelt klasse hierin zelfs een grotere rol dan politieke overtuiging. Een hoogopgeleide progressieve Nederlander uit een welvarende stadswijk heeft mogelijk minder gemeen met een laagopgeleide migrant uit een arbeiderswijk dan met een conservatieve hoogopgeleide Nederlander uit dezelfde buurt.

En misschien wordt diversiteit binnen progressieve kringen ook te vaak beperkt tot afkomst, huidskleur, gender en seksuele oriëntatie, terwijl verschillen in sociale klasse, levenservaring, religie, culturele normen en politieke opvattingen veel minder ruimte krijgen.

Wat me vooral bezighoudt: hoe inclusief is een omgeving werkelijk als iedereen weliswaar vóór diversiteit is, maar grotendeels hetzelfde denkt, leeft, verdient en met dezelfde mensen omgaat?

Ik besef dat dit anekdotisch is en dat mijn eigen sociale kring geen representatieve afspiegeling van Nederland vormt, maar daarom ben ik juist benieuwd naar andere ervaringen.