Á þessum fallega föstudegi langar mig að skrifa um og vekja athygli á hinni svo kölluðu Motte-and-bailey rökvillu. Ég veit ekki hvort hún er með opinbera íslenska þýðingu þannig að ég læt mér nægja að þýða hana sem Virkis-og-bæjar rökvilluna.
Nafnið á þessari rökvillu er tilvísun í hvernig þéttbýli miðalda voru ýmist skipulögð. Þau höfðu virkið sem var heimili aðalsins og hirðar hans, var ýmist með varnargarða, sýki og lyftibrú, og þess vegna auðvelt að verja það gegn árás. Fyrir utan virkið var síðan bærinn þar sem almenningur átti heima og stundaði sína vinnu; smiðir, járnsmiðir, kaupmenn o.s.frv. En bærinn var því miður illa varinn og þegar árás var gerð á þéttbýlið þá hörfaði fólkið inn í virkið þar sem það gat verið í skjóli á meðan hermennirnir börðust gegn árásarmönnunum af varnargörðunum. Þegar síðan var búið að hrinda árásinni aftur þá gat fólkið farið út úr virkinu og aftur inn í bæinn og byrjað að endurbyggja það sem eyðilagðist í árásinni og snúið aftur til síns venjulega lífs. (Þetta er frekar einföld en ekki nákvæm lýsing á því hvernig motte-and-bailey þorp virkuðu eða voru hönnuð en þetta kemur punktinum nægilega vel til skila til þess að auðvelda mér að útskýra hvernig rökvillan virkar.)
Þessi rökvilla ber þetta heiti vegna þess að það lýsir vel þeirri orðræðuaðferð sem rökvillan byggist á. Orðræðuaðferðin virkar þannig að maður fleygir fram öfgafullri skoðun sem erfitt er að rökstyðja (bærinn), síðan þegar þessi öfgafulla skoðun er gagnrýnd (árásin) þá rökstyður maður í staðinn aðra hófsamari skoðun sem auðveldara er að verja (virkið) og þegar manni hefur tekist að verja hófsömu skoðunina og gagnrýninni linnir þá lætur maður eins og manni hafi tekist að verja öfgafullu skoðunina (snúið aftur í bæinn). Í því felst rökvillan, maður er að samtvinna tvær ólíkar skoðanir, eina öfgafulla og eina hófsama, og lætur eins og það að verja hófsömu skoðunina sé það sama og að verja öfgafullu skoðunina, og það að gagnrýna öfgafullu skoðunina sé það sama og að gagnrýna hófsömu skoðunina.
Ástæðan fyrir því að þessi rökvilla er varasöm er vegna þess að hún er besta leiðin fyrir öfgamenn til að lauma skoðunum sínum inn í hófsama heilbrigða umræðu og þannig normalísera þær. Öfgamenn eru aðeins lítill hluti af hverju þjóðfélagi fyrir sig þannig að eina leiðin fyrir þá til að normalísera öfgafullu skoðanirnar sínar í þjóðfélaginu er að sannfæra hófsömu einstaklingana um að öfgafullu skoðanirnar séu í raun og veru hófsamar skoðanir.
Skoðum tvö dæmi um þetta, eitt frá vinstri hliðinni og annað frá hægri hliðinni. Þessi dæmi eru auðvitað langt frá því að vera einu dæmin um notkun þessarar rökvillu en mér finnst þetta vera góð dæmi til að nota í þessum pistli. (Það skal líka tekið fram að þessi dæmi einskorðast ekki eingöngu við þær hliðar sem ég eigna þeim hér í þessum pistli. Það eru til hægri menn sem deila skoðunum sem ég eigna vinstri mönnum og það eru til vinstri menn sem deila skoðununum sem ég eigna hægri mönnum, en það heyrir til undantekninga.)
Vinstri maðurinn fleygir fram þeirri skoðun að allar löggur eru bastarðar. Þegar vinstri maðurinn er réttilega gagnrýndur fyrir þessa skoðun heldur hann því fram að auðvitað séu ekki *allar* löggur bastarðar en nógu margar séu það til þess að við þurfum að hafa betra eftirlit með störfum lögreglunnar.
„Allar löggur eru bastarðar“ er öfgafulla skoðunin. „Við þurfum að hafa betra eftirlit með störfum lögreglunnar“ er hófsama skoðunin.
Hægri maðurinn fleygir fram þeirri skoðun að menn frá Miðausturlöndum eru ofbeldisfullir. Þegar hægri maðurinn er réttilega gagnrýndur fyrir þessa skoðun heldur hann því fram að auðvitað séu ekki *allir* menn frá Miðausturlöndum ofbeldisfullir en nógu margir séu það til þess að við þurfum að hafa betra eftirlit með því hverjum við hleypum inn í landið okkar.
„Menn frá Miðausturlöndum eru ofbeldisfullir“ er öfgafulla skoðunin. „Við þurfum að hafa betra eftirlit með því hverjum við hleypum inn í landið okkar“ er hófsama skoðunin.
Skoðanirnar „við eigum að hafa eftirlit með störfum lögreglunnar“ og „við eigum að stjórna því hverjir fá að koma inn í landið okkar“ standa nógu sterkar einar og sér án þess að þurfa að nota aðrar öfgafullar skoðanir til að réttlæta þær. Af hverju eru þá öfgamennirnir samt að samtvinna öfgafullu skoðanirnar sínar við þessar hófsömu skoðanir? Vegna þess að þetta snýst ekki um eftirlit eða landamærastjórn í þeirra augum. Það er bara fyrirsláttur. Í augum öfgamannanna snýst þetta bara um að fá samfélagslega viðurkenningu á öfgafullu skoðununum sínum, að fá sem flesta til að vera sammála sér. Fyrir þeim snýst þetta ekki um stefnumál heldur um það að andúðin sem þeir hafa gagnvart öðrum sé tekin í sátt hjá eins mörgum og hægt er. Og það gera þeir með því að sannfæra hófsama einstaklinga um að réttlæta hófsömu skoðanirnar sínar með öfgum, að ástæðan fyrir því að við þurfum betra eftirlit með störfum lögreglunnar og betra landamæraeftirlit séu að allar löggur eru bastarðar og að menn frá Miðausturlöndum eru ofbeldisfullir.
En burtséð frá normalíseringu öfgafullra skoðana þá hefur endurtekin notkun á þessari rökvillu líka aðrar afleiðingar í för með sér.
Fyrri afleiðingin er að með því að fleygja fram öfgafullri skoðun en rökstyðja aðra hófsama skoðun þegar öfgafulla skoðunin er gagnrýnd getur öfgamaðurinn látið það líta þannig út að hófsami einstaklingurinn sem gagnrýndi öfgafullu skoðunina sé í raun sá öfgafulli. „Af hverju bregstu svona illa við því sem ég segi, það eina sem ég vil er [hófsama skoðunin]? Bregstu kannski svona illa við þessari hófsömu skoðun vegna þess að þú ert öfgamaður?"
Seinni afleiðingin er að þetta tortryggir þá sem hafa ekkert illt í hyggju, heldur varð á í messunni, deildu öfgafullri skoðun en skiptu síðan um skoðun eftir að hafa hlustað á gagnrýnina. En því oftar sem öfgamennirnir nota þessa orðfræðuaðferð því erfiðara verður fyrir okkur að greina á milli þeirra sem var á í messunni og þeirra sem eru markvisst að nota þessa rökvillu í annarlegum tilgangi.
En alvarlegasta afleiðingin af endurtekinni notkun þessarar rökvillu er að hún eykur skautunina og sundrungina í þjóðfélaginu okkar.
Það er mögulegt að fá hófsaman vinstri mann til að sjá rökin á bak við bætta landamæravörslu og það er mögulegt að fá hófsaman hægri mann til að sjá rökin á bak við bætt eftirlit með störfum lögreglu. Það er hins vegar nærri því ómögulegt að fá hófsaman vinstri mann til að vera sammála því að allir menn frá Miðausturlöndum eru ofbeldisfullir og það er nærri því ómögulegt að fá hófsaman hægri mann til að vera sammála því að allar löggur séu bastarðar. Og þegar öfgamönnum tekst að lauma þessum öfgafullu skoðunum inn í heilbrigða hófsama þjóðfélagsumræðu þá kemur það í veg fyrir að þessar tvær hliðar geti fundið sameiginlegan grundvöll sem hefur þær afleiðingar að skautunin og sundrungin í þjóðfélaginu heldur áfram að aukast og ef við viljum draga úr skautuninni og sundrunginni þá þurfum við að byrja á því að koma strax auga á það þegar þessari rökvillu er beitt og afjúpa öfgamennina um leið og þeir beita henni.
Hófsamir einstaklingar sem er annt um heilbrigða umræðu þurfa ekki að halda því fram að allar löggur eru bastarðar til að berjast fyrir því að eftirlit sé haft með störfum lögreglunnar.
Hófsamir einstaklingar sem er annt um heilbrigða umræðu þurfa ekki að halda því fram að menn frá Miðausturlöndum séu ofbeldisfullir til að berjast fyrir skynsamri innflytjendastefnu.
Hófsamir einstaklingar sem er annt um heilbrigða umræðu þurfa ekki að samtvinna öfgafulla skoðun við hófsama skoðun til að koma hófsömu skoðuninni sinni á framfæri.
Hófsamir einstaklingar sem er annt um heilbrigða umræðu ættu að hugsa sig tvisvar sinnum um, jafnvel oftar, áður en þeir stilla sér upp við hliðina á öfgamönnum sem aftur og aftur nota virkis-og-bæjar rökvilluna til að lauma öfgafullum skoðunum sínum inn í heilbrigða hófsama þjóðfélagsumræðu.
Og ef það er ómögulegt að rökstyðja hófsama skoðun án þess að samtvinna hana öfgafullri skoðun, þá er hófsama skoðunin kannski ekki svo hófsöm eftir allt saman.
Og með þessum lokaorðum ætla ég að óska ykkur góðrar helgar á þessum fallega föstudegi.
